γράφει ο
Κώστας Παπακοσμάς
Πριν μερικές μέρες ασχολήθηκα με μια Βουλγαρική καρτ ποστάλ με την εικόνα της Καβάλας, σήμερα μια αντίστοιχη Γερμανική κάρτα με την Καβάλα, που εκδόθηκε και κυκλοφόρησε τον προηγούμενο αιώνα.
Η καρτ ποστάλ (Bild 30 της σειράς "Südfront" - Νότιο Μέτωπο) απεικονίζει την Καβάλα, η οποία αναφέρεται ως "Kavalla in Neubulgarien am Ägäischen Meer" (Καβάλα στη Νέα Βουλγαρία στο Αιγαίο Πέλαγος), με το Άγιο Όρος (Insel Athos) στο βάθος αριστερά και την τουρκική ενδοχώρα (das türkische Festland).
Αυτή η εικόνα είναι το μπροστινό μέρος μιας ιστορικής καρτ ποστάλ από τη σειρά "Kriegsbild-Dokumente" (Έγγραφα Εικόνων Πολέμου) του Γερμανού ζωγράφου Ερνστ Φόλμπερτ. Εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο “ Kunstverlag E. A. Schwerdtfeger & Co. AG. Berlin” στο Βερολίνο.
Η εταιρεία αυτή ήταν ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς φωτογραφικών καρτών εκείνη την εποχή. Αναζητώντας στοιχεία μέσω τεχνικής νοημοσύνης διάβασα ότι: “Η ονομασία "Νέα Βουλγαρία" τοποθετεί την καρτ ποστάλ χρονικά στην περίοδο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (περίπου 1916-1918), όταν η Καβάλα βρισκόταν υπό βουλγαρική κατοχή”.
Ο Γερμανός ζωγράφος Φόλμπερτ ταξίδεψε σε διάφορα μέτωπα του πολέμου και δημιούργησε έργα που καταγράφουν την εμπειρία αυτή.
Οι απαντήσεις AI μπορεί να περιλαμβάνουν λάθη μας πληροφορεί η τεχνική νοημοσύνη και πραγματικά με μια προσεκτική ματιά η κάρτα, ζωγραφικός πίνακας, δεν μπορεί να έγινε την περίοδο 1916 – 1918 αφού τότε δεν υπήρχε το λιμάνι της πόλης και ο λιμενοβραχίονας (ξεκίνησε να γίνεται το 1929).
Αναλύοντας την εικόνα υπάρχει υπογραφή του ζωγράφου και μόλις διακρίνεται το έτος .. που πιθανών να ζωγράφισε τον πίνακα, το έτος 1942, στην Τρίτη βουλγαρική κατοχή.
Αναζητώντας στοιχεία για τον ζωγράφο σε ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες της Γερμανίας διάβασα ότι ο Ερνστ Φόλμπερτ συνδέθηκε άμεσα με το ναζιστικό καθεστώς και υπήρξε ζωγράφος προπαγάνδας του Γ' Ράιχ.
Ο Φόλμπερτ έγινε μέλος του NSDAP (Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος) τον Ιούλιο του 1933, παρά την τότε απαγόρευση εγγραφής νέων μελών, με προσωπική έγκριση του Χίτλερ.
Ζωγράφισε κατ' εντολήν του κράτους διάφορες εκδηλώσεις, όπως τα συνέδρια του Κόμματος (Reichsparteitagen) στη Νυρεμβέργη και τις Ολυμπιακές εγκαταστάσεις του Βερολίνου. Ανέλαβε τη δημιουργία έργων για τις Reichsautobahnen (αυτοκινητόδρομους του Ράιχ), ένα μεγάλο κατασκευαστικό έργο του καθεστώτος, και δημοσίευσε βιβλία με τους πίνακές του, όπως το "Die Straßen Adolf Hitlers" (Οι δρόμοι του Αδόλφου Χίτλερ).
Τιμήθηκε με το "Goethe-Medaille für Kunst und Wissenschaft" (Παράσημο Γκαίτε για την Τέχνη και την Επιστήμη) για το έργο του. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, συνέχισε να απεικονίζει τα πεδία των μαχών, από την Πολωνία έως τη Γαλλία.
Ο Vollbehr παρήγαγε συνολικά περίπου 1.200 έργα (πίνακες και υδατογραφίες) σχετικά με τον πόλεμο. Σήμερα, μεγάλο μέρος της συλλογής του φυλάσσεται στο Leibniz Institute for Regional Geography (IfL) στη Λειψία, ενώ για την καλλιτεχνική του πορεία αλλά και τις στενές σχέσεις του με το ναζιστικό καθεστώς υπάρχουν στοιχεία στα Μουσεία κατά του Ναζισμού στην Νυρεμβέργη.
Από την ηλεκτρονική μας περιήγηση στα Μουσεία της Νυρεμβέργης αντλήσαμε και το παράκατω κείμενο: “ Ένας δήθεν απολιτικός καλλιτέχνης; – Ernst Volbehr μετά το 1945.
Μέχρι τον θάνατό του το 1960, ο Ernst Vollbehr, όπως και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες, δεν μπόρεσε να αναλογιστεί πραγματικά τον δικό του ρόλο στον Εθνικοσοσιαλισμό.
Ως παραγωγός πολυάριθμων πινάκων, βιβλίων και καρτ ποστάλ στην υπηρεσία του ναζιστικού καθεστώτος, δεν έκανε ποτέ αυτοκριτικό σχόλιο μετά το 1945 για τη σημαντική εμπλοκή του στη ναζιστική προπαγάνδα, ούτε για τους πολεμικούς πίνακές του, οι οποίοι αγνόησαν σε μεγάλο βαθμό τη βία και τη φρίκη και των δύο παγκοσμίων πολέμων.
Η τελικά εθνικιστική-αποικιακή του άποψη για τις χώρες της Αφρικής και της Ασίας δεν ήταν επίσης πρόβλημα γι' αυτόν. Έτσι, αυτό που απομένει είναι ένα καλλιτεχνικά μέτριο αλλά αναμφισβήτητα αντιμοντέρνο σύνολο έργων, που διακρίνεται κυρίως από την καθαρή του ποσότητα.
Οι πίνακές του δεν αντιπροσωπεύουν μια νέα «άνθιση της ιστορικής ζωγραφικής» από άποψη ποιότητας, αλλά αποτελούν μια σημαντική πηγή τέχνης που τέθηκε στην υπηρεσία του Εθνικοσοσιαλισμού, ενώ προσποιείται ότι είναι απλώς τέχνη και όχι μια πολιτική δήλωση.
Η έρευνα του: Alexander Schmidt (με πληροφορίες από τον Konrad Schuberth).
Το κείμενο γράφτηκε την 1 Ιουνίου 2021 και είναι σε ψηφιακή μορφή στο Κέντρο Τεκμηρίωσης Χώρος Συγκέντρωσης του Ναζιστικού Κόμματος, στην Νυρεμβέργη.
