γράφει ο
Γιώργος Καρανίκας
Τον Ιανουάριο του 1919 άρχισε τις εργασίες της η Συνδιάσκεψη των Παρισίων για τον καθορισμό του καθεστώτος της ειρήνης.
Συνολικά 32 αντιπρόσωποι κρατών έλαβαν μέρος, ενώ τις κεντρικές προσωπικότητες αποτελούσαν οι ηγέτες των νικητριών δυνάμεων, της Γαλλίας Ζόρζ Κλεμανσώ, του Ηνωμένου Βασιλείου Λόυντ Τζώρτζ, των ΗΠΑ Γούντροου Γουίλσον και της Ιταλίας Βιτόριο Ορλάντο.
Τον Ιούνιο του 1919 υπογράφτηκε η Συνθήκη των Βερσαλλιών, η οποία τερμάτισε οριστικά τον πόλεμο των συμμάχων της Αντάντ με τη Γερμανία.
Στη συνέχεια, ακολούθησε η υπογραφή ακόμα τεσσάρων Συνθηκών ειρήνης με τις άλλες ηττημένες χώρες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στις 14/27 Νοεμβρίου 1919 υπογράφτηκε ανάμεσα στις νικήτριες δυνάμεις και τη Βουλγαρία η Συνθήκη του Νεϊγύ, ένα νομικό κείμενο που έχει χαρακτηριστεί από τη βουλγαρική πλευρά εθνική καταστροφή.
Σύμφωνα με τους όρους της συνθήκης, η Βουλγαρία υποχρεώθηκε να παραχωρήσει στους συμμάχους της Αντάντ τη Δυτική Θράκη και στη Σερβία τη Στρώμνιτσα, το Τσάριμπροτ και το Μποσίλεφγκραντ, να εκχωρήσει τη Νότια Δοβρουτσά στη Ρουμανία, να καταβάλει τεράστια πολεμική αποζημίωση στους συμμάχους και να μειώσει την αριθμητική δύναμη του στρατού της σε μερικές χιλιάδες άνδρες.
Η επιμονή των ηττημένων Βουλγάρων να πείσουν τους νικητές συμμάχους τής Αντάντ να τους συμπεριλάβουν στους νικητές(!), ισχυριζόμενοι θρασύτατα ότι η αιτία της συνθηκολόγησής τους προέρχονταν από τα φιλικά αισθήματά τους προς την Αντάντ!
Ευτυχώς, δεν εισακούστηκαν σ’ αυτό από τους Συμμάχους και οι νικήτριες της Αντάντ και η Ελλάδα, υπέγραψαν Συνθήκη με την ηττημένη Βουλγαρία, με την οποία Συνθήκη ρυθμίζονταν κυρίως θέματα σε βάρος τής ηττημένης Βουλγαρίας, μεταξύ των οποίων η παραίτησή της από τη Δυτική Θράκη (που είχε αποκτήσει με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου), η υποχρέωσή της να καταβάλει αποζημιώσεις και σε Έλληνες, τις οποίες δεν κατέβαλε ποτέ και (σύμφωνα με το άρθρο 126) «να βρει και να επιστρέψει χωρίς καθυστέρηση στην Ελλάδα, στη Ρουμανία και τη Σερβία έγγραφα ή αρχεία και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού και καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος, που είχαν απομακρυνθεί από τα εδάφη των παραπάνω χωρών κατά τη διάρκεια του πολέμου».
Το 1923, μετά από πίεση της Ελληνικής Κυβέρνησης για εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 125 και 126 κλπ. της παραπάνω Συνθήκης του Νεϊγύ, οι Βούλγαροι παρέδωσαν στην προς τούτο Ελληνική αντιπροσωπεία λίγα κιβώτια ως περιέχοντα το σύνολο ΔΗΘΕΝ των διαρπαγέντων κειμηλίων από τις παραπάνω δύο Μονές, με τον όρο τα κιβώτια να μην ανοιχτούν εντός βουλγαρικού εδάφους.
Η Ελληνική αντιπροσωπεία, αν και αντιλήφθηκε τον εμπαιγμό και τη συνεχιζόμενη ληστεία των Βουλγάρων, πήρε εκούσα άκουσα τα κιβώτια εκείνα, τα οποία περιείχαν κάποιες δεκάδες μόνο χειρογράφων, από το σύνολο εκατοντάδων κειμηλίων.
Έκτοτε, οι Βούλγαροι ισχυρίζονταν σταθερά ότι ό,τι είχαν πάρει, μας τα έδωσαν το 1923 και ό,τι άλλα τους ζητούσαμε με αδιάσειστα στοιχεία, τα είχαν πάρει Τούρκοι άτακτοι!
Ο ισχυρισμός αυτός έχει και το καλό ότι οι Βούλγαροι έτσι αναγνώριζαν ότι είχαν ληστευτεί όσα ισχυριζόμαστε.
Η Συνθήκη του Νεϊγύ προέβλεπε ρητά και σαφώς, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση της Βουλγαρίας να επιστρέψει στην Ελλάδα τους πολιτιστικούς και θρησκευτικούς θησαυρούς που είχαν αφαιρεθεί από τα μοναστήρια της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1917).
Η Βουλγαρία δεν το έπραξε και μέχρι σήμερα και συνεχίζει να κρατά ή να έχει αφήσει να περιφέρονται στις πιάτσες των κλεπταποδόχων συλλεκτών, κλεμμένους θησαυρούς μεγάλης πολιτιστικής αξίας.
Στις 3 Οκτωβρίου 2026, στη Θεσσαλονίκη οι πρωθυπουργοί Ελλάδας και Βουλγαρίας υπέγραψαν ένα πρωτόκολλο ανταλλαγής των οστών του έκπτωτου τσάρου Σαμουήλ της Βουλγαρίας που ανευρέθησαν στις Πρέσπες από τον καθηγητή αρχαιολόγο Νίκο Μουτσόπουλο και της επιστροφής 48 κλεμμένων κειμηλίων από τα εκατοντάδες που έκλεψαν οι Βούλγαροι αιμοσταγείς κατακτητές από τα μοναστήρια της Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου και του Τιμίου Προδρόμου Σερρών.
Για την πράξη αυτή είχαμε αντιδράσεις από τους μητροπολίτες Δράμας Δωρόθεο και Ξάνθης Παντελεήμονα.
Ορισμένοι επιλήσμονες της ιστορίας μιλούν για ιστορική συμφωνία ενώ κάποιοι άλλοι κάνουν λόγω για ακύρωση ή διαγραφή της συνθήκης του Νεϊγύ!
Η όλη φέστα, έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις και διαμαρτυρίες από την κοινότητα των Ελλήνων αρχαιολόγων και την κοινή γνώμη.
