Είναι δυνατόν ένας μουσουλμανικός τάφος να βρίσκεται μέσα σε ένα χριστιανικό νεκροταφείο; Οι κανόνες, τα «πρωτόκολλα» και η επίσημη γραφειοκρατία θα έλεγαν κατηγορηματικά όχι. Κι όμως, η ίδια η ζωή και η ιστορία, γραμμένη με υλικά ανώτερης ανθρωπιάς, έρχονται να διαψεύσουν τους κανόνες.
Αυτός ο τάφος υπάρχει. Βρίσκεται στο χριστιανικό νεκροταφείο του Δύσβατου (παλαιά ονομασία Νεντερλί), ενός μικρού ημιορεινού χωριού της επαρχίας Νέστου στην Καβάλα, δίπλα στο Μακρυχώρι. Και κρύβει πίσω του μια συγκλονιστική ιστορία που ξεκινά από τα ματωμένα χώματα της Μπάφρας του Πόντου.
Ο προστάτης των Χριστιανών της Μπάφρας
Στα χρόνια των μεγάλων διωγμών και της γενοκτονίας, από το 1914 έως την Ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922, ένας ευκατάστατος Τούρκος έμπορος, ο αξιοσέβαστος Bekmez zade Halil bey (Χαλήλ Μπέης), πήρε μια απόφαση ζωής: να ορθώσει το ανάστημά του απέναντι στη θηριωδία.
Ρισκάροντας τα πάντα, ο Χαλήλ Μπέης υπερασπίστηκε και προστάτευσε με κάθε μέσο τους Χριστιανούς της Μπάφρας. Ξοδεύοντας την περιουσία του και αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο του θανάτου, κατάφερε να σώσει εκατοντάδες Έλληνες από βέβαιο χαμό.
Κυνηγημένος μαζί με τους πρόσφυγες
Η στάση του αυτή τον μετέτρεψε σε στόχο. Το 1923, κυνηγημένος και ο ίδιος, πήρε τον δρόμο της προσφυγιάς μαζί με τους ανθρώπους που έσωσε. Έφτασε στο λιμάνι της Καβάλας και εγκαταστάθηκε μαζί με τους Μικρασιάτες και Πόντιους (Μπαφραλήδες) πρόσφυγες στο τότε εγκαταλειμμένο καπνοχώρι Νεντερλί.
Οι κακουχίες της προσφυγιάς λύγισαν τον σώμα του, αλλά όχι την ευγνωμοσύνη των ανθρώπων γύρω του. Όταν ο Χαλήλ Μπέης έφυγε από τη ζωή το 1926, οι κάτοικοι του χωριού αποφάσισαν να του αποδώσουν την ύστατη τιμή με τον δικό τους τρόπο.
«Ολούρ, ολούρ... Γίνεται!»
Παρά τις θρησκευτικές διαφορές, οι Χριστιανοί πρόσφυγες έφεραν μουσουλμάνο ιερέα από τα κοντινά χωριά της Ξάνθης για να τελέσει την κηδεία του σύμφωνα με το τυπικό της πίστης του. Στη συνέχεια, τον έθαψαν εκεί, μέσα στο δικό τους χριστιανικό νεκροταφείο, δίπλα στους ανθρώπους για τους οποίους θυσίασε τα πάντα.
Σήμερα, στο Δύσβατο Καβάλας, το μνήμα του και η αναμνηστική πλάκα στέκουν ως αιώνια υπενθύμιση ότι η ανθρωπιά, η αλληλεγγύη και η θυσία δεν γνωρίζουν σύνορα, δόγματα ή εθνικότητες.
Στο ερώτημα αν «γίνεται» ένας Μουσουλμάνος να αναπαύεται σε Χριστιανικό νεκροταφείο,
Ολούρ μου λοιπόν;... Γίνεται λοιπόν;
Ολμαζ. ...Δεν γίνεται...
η ιστορία του Χαλήλ Μπέη απαντά στην πράξη:
«Ολούρ, ολούρ... Γίνεται, γίνεται!»
(Οι πληροφορίες προέρχονται από σχετική ανάρτηση του Σωτήρη Δημητρόπουλου, βασισμένες σε διασταυρωμένα στοιχεία από έγκυρο Μικρασιατικό ιστότοπο)
