γράφει ο
Κώστας Παπακοσμάς
Στο πλούσιο ψηφιακό αρχείο της Βουλής των Ελλήνων βρίσκει κανείς πολλά ενδιαφέροντα θέματα που αφορούν την ιστορία της περιοχής μας.
Μεταξύ αυτών και ένας χάρτης (1) με τις Μεταλλικές Πηγές στην χώρα μας στην δεκαετία του 1930. Στον χάρτη αποτυπώνονται οι πηγές που ήταν σε εκμετάλλευση την εποχή εκείνη αλλά και αυτές που ήταν ανεκμετάλλευτες, σε παράρτημα του χάρτη γίνεται αναλυτική αναφορά στο είδος των πηγών.
Ξεχωρίζουν τα Ιαματικά Λουτρά των Ελευθερών για το Ν. Καβάλας, ενώ ανεκμετάλλευτες πηγές χαρακτηρίζονται αυτές που είναι στους Φιλίππους (σημερινά Λασπόλουτρα) στο Τσαρπαντή (περιοχή Νέας Καρβάλης) και πηγές στο νησάκι της ..Θασοπούλας.
Στην Ξάνθη οι Πηγές του Εχίνου χαρακτηρίζονται εκμεταλλεύσιμες και ανεκμετάλλευτες αυτές των Θερμιών και του Σαριγιαρό (Στον Έβρο εκμεταλλεύσιμες είναι οι Πηγές της Τραιανοπούλεως και αναξιοποίητες οι πηγές Ψαρόδερμα στην Σαμοθράκη.
Ο χάρτης είναι ένα ιστορικό τεκμήριο με τίτλο “Χάρτης των μεταλλικών υδάτων της Ελλάδος = Carte des eaux minérales de la Grèce”. Εκδόθηκε το 1934 από τη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια του εκδοτικού οίκου Πυρσός και φέρει τον κωδικό 142.1.. αποτελεί δε μέρος του υλικού που δημοσιεύτηκε στον τόμο Ι´ της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας.
Η λουτρόπολη των Ελευθερών στην εικόνα (2) ήταν γνωστή από την αρχαιότητα, με γραπτές αναφορές ακόμη και από μοναχούς του Αγίου Όρους τον 11ο και 14ο αιώνα μ.Χ.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η περιοχή αναπτύχθηκε σε οργανωμένη λουτρόπολη. Μεταξύ 1908 και 1910, ο καπνέμπορος Ζαχαρίας (Ζ.Α.) Ζάχος ανέλαβε τη λειτουργία των εγκαταστάσεων από την οθωμανική κυβέρνηση, με βάση σχέδια του αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχου.
Η εικόνα (3) δείχνει μία ιστορική διαφήμιση για τα Ιαματικά Λουτρά Ελευθερών (Bains Thermaux d'Eleftéré) κοντά στην Καβάλα, με ημερομηνία από το 1810 και αναφορά στο "Ανατολικό Ημερολόγιο Έκδοση 1818".
Το συγκρότημα περιλάμβανε συνολικά 31 κτίρια, όπως οθωμανικά λουτρά τα ξενοδοχεία (“Αμφίπολις» και “Παγγαίο”), φούρνο και μπακάλικο, δημιουργώντας έναν μικρό οικισμό. Οι πηγές είναι:
α) Ιαματικές Πηγές Αμφίπολης ή Γενί Κιόι στην πλευρά της θάλασσας.
β) “Πηγές Apollonia” πολύ κοντά στις πηγές της Αμφίπολης.
γ) Πηγές: “Μέγας Αλέξανδρος”.
δ) Αρχαίες Πηγές.
ε) Πηγή του ποταμού. Το νερό πηγάζει από τον πυθμένα του ποταμού, καθιστώντας αδύνατη την εκμετάλλευσή του.
στ) Τα νερά της Παναγίας που ονομάστηκαν έτσι από την Παναγία, της οποίας η εικόνα βρίσκεται μέσα στα λουτρά.
Οι ιαματικές πηγές, με θειούχα, χλωριούχα νερά θερμοκρασίας 37°C έως 41,5°C, θεωρούνται ευεργετικές για ρευματισμούς, αρθρίτιδες, δερματικές παθήσεις και γυναικολογικά προβλήματα.
Οι εγκαταστάσεις παρέμειναν σε οργανωμένη λειτουργία μέχρι το 2011 περίπου, αλλά έκτοτε έχουν εγκαταλειφθεί, έχουν χαρακτηριστεί ιστορικός τόπος από το 2015. Υπήρξαν όλα αυτά τα χρόνια επενδυτικά σχέδια για την αξιοποίηση των Λουτρών και του ευρύτερου χώρου.
