γράφει ο
Κώστας Παπακοσμάς
Αποκλεισμένος εδώ και χρόνια, κλειστός και θεοσκότεινος είναι ο Φάρος της Καβάλας, εγκαταλειμμένος στην τύχη του δεν θα .. γιορτάσει την Παγκόσμια Ημέρα Φάρων που καθιερώθηκε από το 2003 με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης Φαροφυλάκων.
Αντίθετα αύριο 17 Αυγούστου δεκαοκτώ φάροι της χώρας θα ανοίξουν για το κοινό. Οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τη συμβολή των φάρων στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐα, την αξιοποίησή τους ως πολιτιστικά μνημεία καθώς και για τη σπουδαία συνεισφορά των φαροφυλάκων στην λειτουργία του φαρικού δικτύου.
Αντί εορτασμού και εκδηλώσεων, στο ποιο όμορφο σημείο της πόλης μας θα σας αναφέρω την ιστορία του Φάρου στην Καβάλα.
Ο πρώτος φάρος στην Καβάλα δημιουργήθηκε το 1869 στην περιοχή της Παναγίας στο σημείο που βρίσκεται και σήμερα. Στο σημείο αυτό ακολούθησαν κατασκευές το 1929 και το 1945 – αυτός που είναι σήμερα.
Η κατασκευή είναι ένα “λευκό πυργίο ύψους 3,2 μέτρα”. Η γεωγραφική του θέση είναι: “Α. όριο όρμου Καβάλας”. (βέβαια σήμερα δεν αναφέρεται σε καμιά επίσημη ιστοσελίδα του Φαρικού δικτύου της χώρας).
Από το 1869 στην άκρη της χερσονήσου λειτουργούσε ο Φάρος που διευκόλυνε την ναυσιπλοΐα. Ο φάρος διαμορφώθηκε τρεις συνολικά φορές.
Στο ίδιο σημείο λειτουργούσε μέχρι το 1956 το κέντρο “Φάρος”. Από το 1958 η περιοχή έχει παραχωρηθεί στο δημοτικό σχολείο της Παναγίας (7ο ) και είναι προέκταση της αυλής του.
Από το απολογιστικό έντυπο του Επιμελητηρίου Καβάλας του έτους 1928 διαβάζουμε ότι το Λιμενικό Ταμείο Καβάλας διέθεσε στο Υπουργείο Ναυτικών ποσό 300.000 δρχμ. για την παραγγελία Φάρου, το ποσό ήταν το μισό που απαιτούνταν για την κατασκευή και τοποθέτηση του.
Η αξία του Φάρου ήταν 738.128 δρχμ. Από το ίδιο έντυπο διαβάζουμε ότι ο Φάρος θα τοποθετούνταν τον Ιούνιο του 1928 “επί της άκρας της Παναγίας και ακριβώς επί του σημείου όπου εγείρετο ο κατά την Βουλγαρικήν εισβολήν καταστραφείς παλαιός φάρος..”.
Στην εφημερίδα “ΚΥΡΗΞ” της Καβάλας δημοσιεύεται συνέντευξη του αξιωματικού του πολεμικού Ναυτικού Κωνσταντίνου Σκούρτα που είχε έρθει για την εγκατάσταση και λειτουργία του Φάρου.
Μαθαίνουμε όλα τα τεχνικά του χαρακτηριστικά αλλά και το Σουηδικό εργοστάσιο κατασκευής του που ήταν το “Gasaccunmulafor A. G. A. Ο Φάρος ήταν συστήματος Dalen περιστροφικός, 36 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θαλάσσης.
Μια περιοχή όπως η Καβάλα με χιλιόμετρα ακτογραμμών , κόλπους, ακρωτήρια νησί και βραχονησίδες είναι γεμάτη και με φάρους απαραίτητους για την ασφαλή ναυσιπλοΐα.
Ο πρώτος επίσημος και καταγραμμένος Ελληνικός φάρος είναι αυτός στο ξερονήσι “Γάιδαρος” μπροστά από το λιμάνι της Σύρου, χτίστηκε το 1834. Ο φάρος αυτός είναι και ο υψηλότερος του Ελληνικού δικτύου, με ύψος πύργου 29 μέτρα και 130 σκαλοπάτια.
Βέβαια νωρίτερα οι Άγγλοι είχαν χτίσει κάποιους φάρους στα Ιόνια νησιά. Ο πρώτος είχε ανάψει το 1822 στο φρούριο της Κέρκυρας και ακολούθησε το 1824 ο δεύτερος στη νησίδα Βαρδιανοι , έξω από το Αργοστόλι.
Στο μεταξύ και οι Τούρκοι έχτιζαν φάρους, με την βοήθεια των Γάλλων και της Γαλλικής Εταιρείας των Οθωμανικών φάρων. Έτσι μετά τους νικηφόρους Βαλκανικούς πολέμους και την προσάρτηση των «Νέων χωρών», στην Ελλάδα το Ελληνικό φαρικό δίκτυο ήταν εξαιρετικά αξιόλογο.
Ένα σύνολο 193 φάρων Ελληνικής, Αγγλικής ή Γαλλοτουρκικής κατασκευής φώτιζε τις Ελληνικές ακτές, ήδη από το 1920. Συνολικά στον κόλπο της Καβάλας και στη Θάσο υπάρχουν 23 φάροι (τα στοιχεία πριν μια δεκαετία..).
Αναλυτικά στη Θάσο στις θέσεις ‘Ακρα Ατσπάς (1953) Κεφαλή λιμενοβραχίονα Λ. Λιμεναρίων, Ακρα Μπάμπουρας (1956). Κεφαλή Δ. Λιμενοβραχίονα Λ. Θάσου (1954). Κεφαλή Α. Λιμενοβραχίονα Λ. Θάσου (1954).
Άκρα Πρίνος (1955) στην Καλλιράχη «Κεφαλή προβλήτα» στον Πρίνο στις εξέδρες πετρελαίου και στις θέσεις των γεωτρήσεων επίσης στη θέση Νότια Καβάλα εξέδρα πετρελαίου Κ.
Στις Ελευθερές «Κεφαλή προβλήτα όρμου Ελευθερών (1914) στο Β. όριο εισόδου όρμου Ελευθερών. Νέα Ηρακλίτσα στη κεφαλή Α. Λιμενοβραχίονα στην κεφαλή Δ. Λιμενοβραχίονα.
Στην Καβάλα στη κεφαλή λιμενοβραχίονα λιμενίσκου Ιχθυόσκαλα (1956). Κεφαλή Β. Λιμενοβραχίονα, Λ. Καβάλας (1952). Κεφαλή Ν. Λιμενοβραχίονα Λ. Καβάλας (1952). Κεφαλή λιμενοβραχίονα εργοστασίου Λιπασμάτων.
Ν. Καρβάλη προβλήτα εγκαταστάσεων πετρελαιοειδών. Στο στενό Θάσου στη θέση Άκρα Άμμώδης.
Στην Κεραμωτή στη θέση Άκρα Κεραμωτή και στη κεφαλή προβλήτα Λ. Κεραμωτής. Στη Θασοπούλα Ν.Α. όριο νησίδας Θασοπούλα.
(Στην παρένθεση είναι η πρώτη χρονολογία κατασκευής του φάρου).
Ο φάρος στον όρμο των Ελευθερών πρωτοκατασκευάσθηκε το 1914 και στην συνέχεια το 1920 και το 1945 δέχθηκε τις απαραίτητες τεχνολογικές βελτιώσεις.
Το φαρικό δίκτυο χωρίζεται σε 10 περιοχές. Η Καβάλα είναι στο Βόρειο Αιγαίο πέλαγος (περιοχή Βόρειες Σποράδες – Θερμαϊκός κόλπος – Χαλκιδική – Θρακικό πέλαγος).
Η λέξη “Φάρος” προέρχεται από την νησίδα «Φάρος», στην ανατολική είσοδο του Λιμένα της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου Εκεί ο αρχιτέκτων Σώστρατος κατασκεύασε πρώτα για τον Πτολεμαίο Α. τον Σωτήρα και στη συνέχεια για τον Πτολεμαίο Β. τον Φιλάδελφο, τον γνωστό Πύργο.
Στην κορυφή του Πύργου, εκατό μέτρα από τη Θάλασσα, έκαιγαν νύχτα – μέρα οι μυθικές φλόγες που με το φως και τον καπνό τους υποδήλωναν την ύπαρξη της Αλεξάνδρειας.
Ο πύργος του Σώστρατου χτίστηκε στις αρχές του 3ου αιώνα π.χ. και κατέρρευσε τον 8 αιώνα μ.Χ. Όμως οι φάροι, σαν σταθερά φωτισμένα σημεία ακτών, ήταν γνωστοί στην αρχαία ναυτιλία ήδη από τις αρχές των κλασικών χρόνων.
Τον 9ο αιώνα π.χ. μια τέτοια κατασκευή υπήρχε στην είσοδο του Ελλήσποντου στην Άκρα Σιγεία , σημερινό Γενισεχίρ Μπουρνού, τόπος ομηρικός, γνωστός ως ναύσταθμος των Αχαιών στα χρόνια του Τρωικού πολέμου.
Αρχείο Κωνσταντίνος Παπακοσμάς
