γράφει ο 

Γιώργος Καρανίκας

 

Ο Μίκης που μας έφυγε, αλλά είναι πάντα παρών, είχε θέσει πολλές φορές το ζήτημα της Αριστεράς και της Τέχνης επί τάπητος και είχε αναφέρει σε συνεντεύξεις του, ότι ιδιαίτερα το ΚΚΕ είναι ένα κόμμα που στην μεταπολίτευση χρηματοδότησε την Τέχνη που υπηρετούσε την ιδεολογία του.

 

Αυτό για κάποιον που έχει ταξιδέψει στα καλλιτεχνικά στέκια και αραξοβόλια είναι κοινό μυστικό.

 

Παρ’ όλα αυτά πολλές συζητήσεις έχουν γίνει για την εμπλοκή της Αριστεράς στην Τέχνη με καθολικό τρόπο που οδηγούσε την πορεία καλλιτεχνών, στην επιτυχία ή την εξαφάνισή τους.

 

Βέβαια αυτό έχει συμβεί και στην περίπτωση της καλλιτεχνικής βιομηχανίας η οποία στο καπιταλιστικό σύστημα, έχει συμπεριφερθεί με τον ίδιο τρόπο, αλλά προτάσσοντας την εμπορικότητα και όχι την πολιτική επιρροή.

 

Ο «δεξιός» Ρένος Χαραλαμπίδης, ηθοποιός και ενίοτε σκηνοθέτης, σε άρθρο του αναφέρει: «Ανήκω στη γενιά όπου στο σχολείο δεχτήκαμε την αριστερή κατήχηση. Μάθαμε εμμέσως πλην σαφώς ότι οι δεξιοί είναι «συντηρητικοί». Δεν είχαν «ευαισθησίες», γι’ αυτό και δεν υπήρξε κανείς καλλιτέχνης αξιόλογος από αυτούς. Μιλάω για τη δεκαετία του ’80 και του  ’90.

 

Έζησα την εφηβεία μου με την Αριστερά να ταυτίζεται με το απόλυτο καλό και τη Δεξιά με το απόλυτο κακό. Η καλλιτεχνική ζωή ανήκε μόνο στην Αριστερά, ενώ στη Δεξιά δόθηκε το σκυλάδικο.

 

Στο πανεπιστήμιο τα πράγματα έγιναν ακόμα πιο αναγκαστικά αριστερά. Σε παρακολουθήσεις του μαθήματος Νεοελληνικής Λογοτεχνίας άκουσα καθηγητή να λέει από την έδρα ότι ο Σεφέρης δέχτηκε κυβερνητικά αξιώματα από δεξιές κυβερνήσεις γιατί ήταν δειλός!

 

Μπήκα στον καλλιτεχνικό χώρο σε μια εποχή όπου όποιος δεν δήλωνε αριστερός ήταν ύποπτος. Επίσης, όποιος δήλωνε αριστερός ήταν αυτόματα και «φωτισμένο μυαλό» και «ενδιαφέρον». Επιβλήθηκε μια καλλιτεχνική δικτατορία της Αριστεράς. Η «δίωξη» όσων δεν δήλωναν αριστεροί ήταν να χαρακτηριστούν το λιγότερο γραφικοί. Στον καλλιτεχνικό χώρο αριστερός σήμαινε πρωτοπόρος ακόμα και αν έκλεινε το μάτι στον αυταρχισμό».

 

Αυτή είναι η μία πλευρά. Πάμε τώρα και στην άλλη.

 

Ο συγγραφέας Βασίλης Χριστόπουλος, εκ Πατρών, που ανακατεύεται με τα πολιτιστικά και την πολιτική και ανήκει στην Ανανεωτική και Ριζοσπαστική Αριστερά, αναφέρει σε άρθρο του: «Στην Αριστερά πιστώνεται  ο ανθρωπισμός, η αλληλεγγύη προς τον αδύναμο, η  κοινωνική δικαιοσύνη, η δίκαιη κατανομή των υλικών αγαθών, η συλλογικότητα – κοινότητα  έναντι του ατόμου. 

 

Στη δημοκρατική δεξιά πιστώνονται  άλλες αξίες:  η ελευθερία του ατόμου, η ανάδειξη της ατομικότητάς του και των δημιουργικών δυνατοτήτων του, η χειραφέτησή του από την πίεση που του ασκεί η κοινότητα,  η απελευθέρωση του από  τους κοινωνικούς καταναγκασμούς, αλλά και τους  κρατικούς – γραφειοκρατικούς  περιορισμούς.

 

Συνοπτικά,  αν η Αριστερά  πρόβαλε την κοινωνική δικαιοσύνη, η Δεξιά πρόβαλε την ατομική ελευθερία.

 

Η τέχνη μπορούσε να ακουμπήσει δημιουργικά και στις δυο αυτές ιδεολογίες  και να υπηρετήσει   τον άνθρωπο, τα πάθη του, τις αξίες του, να καλλιεργήσει  την πνευματικότητά του.

 

Γι αυτό και η τέχνη, παρά τις ανθρώπινες προτιμήσεις και αδυναμίες των δημιουργών, πάντα  βρισκόταν  πάνω από  πολιτικές  και   ιδεολογίες.

 

Ο  δεξιός Ελύτης, συντηρητικός Σεφέρης, ο  κομματικός  Ρίτσος και ο αριστερός  Βάρναλης  στις εμπνευσμένες στιγμές της  τέχνη τους   δεν έκαναν  αριστερή ή δεξιά ποίηση, αλλά μόνο  ποίηση. Απλά υψηλή ποίηση».

 

Κι εδώ μπαίνω και ρωτάω. Αν ο Μίμης Θεοδωράκης δεν μελοποιούσε Οδυσσέα Ελύτη θα τον είχαν αποδεχθεί οι Αριστεροί;

 

Κι από εκεί και πέρα καλό είναι να θυμηθούμε και τα λόγια του Μανώλη Αναγνωστάκη: «Στο ξενοδοχείο Macedonia / πλάγιασα σε μεταξωτά σεντόνια / είχανε και μεταξωτές κουβέρτες / κι είπα: φέρτες.

 

Είπα και στη ρεσεψιονίστα / πως μ’ έπιασε μεγάλη νύστα.

 

Θέλω άνεση σουίτας / είμαι ποιητής της ήττας».

 

Τι ήθελε να πει ο ποιητής; Μα απλούστατα ότι πέρα από την ιδεολογική πλευρά υπάρχει στην Τέχνη και η ανθρώπινη…

 

Κι όμως ο Μανώλης Αναγνωστάκης αν και δεν αμφισβητείται για την Αριστερή του ιδεολογία και φυσικά για την πολιτική του διαδρομή και τα γραπτά του που είχαν έκφραση από τους αγώνες του λαού, κάποια στιγμή τα άκουσε για τις αριστερές επιλογές του!

 

Ξέρετε τι θυμούνται και τι διαπιστώνουν οι γνωρίζοντες του κόσμου της Τέχνης και δει της πιο δημοφιλούς όπως η μουσική και το τραγούδι;

 

Μόνο μια προσωπικότητα όπως ο Χατζιδάκις μπορούσε να επιβιώσει στη μεταπολεμική ελληνική τέχνη χωρίς να δηλώνει «αριστερός».]

 

Αλλά λέγεται πως όταν το 1989, στο πλαίσιο της εθνικής συμφιλίωσης, κάποιοι προχωρημένοι κομμουνιστές νεολαίοι πρότειναν στην τότε επικεφαλής του τομέα Αθηνών του ΚΚΕ, Αλέκα Παπαρήγα (τη μελλοντική γενική γραμματέα), να καλέσει η ΚΝΕ σε ένα φεστιβάλ της τον Χατζιδάκι, εκείνη απάντησε: «Ε όχι και τον Μάνο».

 

Είναι η ίδια ΚΝΕ που σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μίκη Θεοδωράκη είχε κρεμάσει ένα πανώ στο Καυτατζόγλειο Στάδιο, κατά την παρουσίαση του «Άξιον Εστί», μετά την μεταπολίτευση που απειλούσε με θάνατο, τον ίδιο τον Μίκη!

 

Δημοσιογράφοι της Αυγής, επικοινωνούν μαζί του και ο ίδιος δηλώνει: «Το αριστερό κίνημα έχει μαζί του μερικούς αξιόλογους πνευματικούς ανθρώπους όπως τον Βάρναλη, τον Ρίτσο, τον Αναγνωστάκη, τον Θεοδωράκη και άλλους.

 

Είμαστε κατά κάποιον τρόπο οι “μάνες” του κινήματος και δεν πρέπει οι ηγεσίες και από τις δυο μεριές να ποτίζουν τις νεολαίες τους με δηλητήριο εναντίον μας. Αυτή είναι τακτική γενιτσαρισμού που πρέπει να σταματήσει».

 

Η «Αυγή», του ΚΚΕ «εσ.», τότε,  δε χάνει την ευκαιρία και κυκλοφορεί με τίτλο: «Θεοδωράκης: οι Κνίτες είναι γενίτσαροι».