γράφει ο 

Βύρων Β. Δημητριάδης

 

“...Συντρόφισσες και σύντροφοι, φίλες και φίλοι. Για άλλη μια φορά το ΚΚΕ τα κατάφερε. Τα καταφέραμε...

 

...Τα καταφέραμε γιατί βάζουμε ψηλά τον πήχη. Θέλουμε, επιδιώκουμε το Κόμμα μας στις σύγχρονες συνθήκες να γίνει πιο ικανό στη δράση του για την ανασύσταση του κινήματος, την κοινωνική συμμαχία, για τον σοσιαλισμό...

 

...Αυτό είναι το νέο, το καινούριο σήμερα: Η κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο...”, είπε, μεταξύ άλλων, ο Κουτσούμπας, ως Γ.Γ της Κ.Ε του Κ.Κ.Ε, στην εναρκτήρια ομιλία του για το 21ο Συνέδριο.

 

Η χρησιμοποίηση της βαθυστόχαστης διαχρονικής ρήσης -που δεν επανέλαβε στην “Εισήγηση”- μάλλον δείχνει το πως αυτός υλοποιεί το καθήκον της αυτομόρφωσης, πως, δηλαδή, συνεμορφώθην προς τας υποδείξεις όπως, για παράδειγμα, της θέσης 11 του “Πρώτου Κειμένου”: “...Σε αυτές τις αντικειμενικές συνθήκες παρουσιάζεται μαζικά το φαινόμενο ο νέος κομμουνιστής και η νέα κομμουνίστρια να μη διαθέτουν αρκετά ισχυρό μαρξιστικό ιδεολογικό υπόβαθρο...”.

 

Και της θέσης 12: “...Επιδιώξαμε να συστηματοποιήσουμε τη μαρξιστική μόρφωση... όμως... Λείπει η καθοδηγητική βοήθεια για τη συνέχιση της μαρξιστικής αυτομόρφωσης...

 

Το σημαντικότατο πρόβλημα, εν μέρει αντικειμενικό που... όμως εκφράζει και υποκειμενική αδυναμία... (είναι ότι)... επανέρχονται ζητήματα που φανερώνουν κενά στη γνώση και αφομοίωση...

 

Ξεχωρίζουμε... Την κατανόηση της εκμεταλλευτικής σχέσης... ώστε να γίνεται κατανοητή η λειτουργία του εκμεταλλευτικού καπιταλιστικού συστήματος...”

 

Ενώ στη θέση 13 γίνεται λόγος για “...τολμηρή ανάδειξη νέων στελεχών... (με)... μαρξιστική-λενινιστική κατάρτηση... γιατί...Το Κόμμα έχει καθήκον να διαπαιδαγωγεί τις δυνάμεις που σε συνθήκες επαναστατικής κατάστασης θα οδηγήσουν στην ανατροπή της αστικής εξουσίας, στη σοσιαλιστική οικοδόμηση...”

 

Κι εδώ που τα λέμε έχουν δίκιο για τον πολύ απλό λόγο: φανταστείτε να υπήρχε “επαναστατική κατάσταση” και οι δυνάμεις του Κόμματος να συνεχίζουν να μην κατανοούν “την εκμεταλλευτική σχέση”!;!;!;

 

Πώς, αλήθεια, θα “...καταργήσουν την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο” εάν δεν γνωρίζουν “μαζικά” το πώς λειτουργεί το “εκμεταλλευτικό καπιταλιστικό σύστημα”;

 

Έχουν απόλυτο δίκιο να είναι μπερδεμένοι οι του Περισσού με τις τόσες πολλές διαβαθμίσεις συνειδήσεων που αντιμετωπίζουν: “Πρώτο Κείμενο” Θ-20: “ταξική πολιτική συνείδηση”, “Τρίτο Κείμενο” Θ-1: “ταξική πολιτική συνείδηση”, Θ-8: “η συνείδηση της εργατικής τάξης”, Θ-22: “η συνείδηση των εργαζομένων”, Θ-28,29: “ριζοσπαστικοποίηση της συνείδησης”, Θ-30: “κοινωνική συνείδηση”, Θ-32: “διαφορετικός βαθμός ταξικής συνείδησης”, Θ-33: “η ταξική πολιτική συνείδηση”, Θ-35: “η επαναστατική εργατική συνείδηση”, Θ-47: “η κομμουνιστική συνείδηση”.

 

Έχουν να κάνουν με τόσες πολλές συνειδήσεις την ίδια στιγμή που το ίδιο το ΚΚΕ ως “...η ανώτερη συνειδητή μορφή έκφρασης του εργατικού κινήματος...” (Θ-27) προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανή, τουλάχιστον, τη μνήμη του.

 

Αν και συμπάσχω -εξ αποστάσεως ασφαλώς- δεν μπορώ να μην καταθέσω τον προβληματισμό μου για τη χρήση των όρων “Μαρξισμός”, “μαρξιστικό”, “μαρξιστική” γενικά και αόριστα και όχι συγκεκριμένα τη στιγμή μάλιστα που δεν έχουν ξεκαθαρίσει εάν αντιλαμβάνονται το έργο του Μαρξ ως ενιαίο ή αν το διαχωρίζουν στο κομμάτι που έγραψε νέος και σ' αυτό που έγραψε ώριμος ακολουθώντας το παράδειγμα του Στάλιν.

 

Επιφύλαξη που πηγάζει και από το πως ο ίδιος ο Μαρξ αντιμετώπιζε τους “μαρξιστές” που παραποιούσαν -συνειδητά ή μη, δεν έχει σημασία- τις θέσεις του παρουσιάζοντάς τες ως δικές του.

 

Επίσης, δεν υπάρχει ερευνητής της σκέψης του Μαρξ που να μην έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο χώρος που ονομάζουμε γενικά “Μαρξισμός” μπορεί να μην έχει καμιά σχέση με ό, τι ο ίδιος έχει γράψει.

 

Αντί για απάντηση θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε την περίπτωση κατά την οποία με τον όρο “Μαρξισμός” ο Περισσός εννοεί τη σκέψη και το έργο του ίδιου του Μαρξ.

 

Όμως, εάν “Μαρξισμός” ίσον Μαρξ και “Λενινισμός” ίσον Λένιν, τότε, υπάρχει πρόβλημα με τον “λενινισμό ως μαρξισμός της εποχής των προλεταριακών επαναστάσεων”, όπως υπάρχει πρόβλημα και με τον αυτοπροσδιορισμό του ΚΚΕ ως “Μαρξιστικό-λενινιστικό” κόμμα.

 

Η “σχέση” τους, βέβαια, δεν είναι αυτή της σχέσης του φάντη μπαστούνι με το ρετσινόλαδο αλλά με αυτή του ιδεαλιστή που δηλώνει υλιστής, του θεοσεβούμενου που δηλώνει άθεος.

 

Εξηγούμαι. Η πέτρα του σκανδάλου είναι ο πρώτος νόμος της Χεγκελιανής διαλεκτικής περί της “Ενότητας και της πάλης των αντιθέτων” και η ερμηνεία του ως κοινωνικό φαινόμενο.

 

Ο Hegel θεωρούσε πως η κοινωνική πραγματικότητα προχωρά μέσω της συμφιλίωσης, της αμοιβαίας διαμεσολάβησης, της άρσης των αντιθέσεων που ενυπάρχουν στο σύστημα.

 

Οι μαθητές του που αργότερα ονομάστηκαν “αριστεροί νεοχεγκελιανοί” με αρχηγό τους τον Bruno Bauer αρνήθηκαν αυτή τη συμφιλίωση, αυτή την άρση των αντιθέσεων του δασκάλου τους και πρότειναν μια ασυμφιλίωτη κριτική της αντιφατικότητας και των ατελειών του συστήματος, προωθώντας έτσι έναν άκρατο υποκειμενισμό που τους οδήγησε στη βουλησιαρχία και στην πολιτική εφόσον η βούληση είναι αρχή της πολιτικής.

 

Ο Μαρξ σ' αυτόν τον διαλεκτικό νόμο αναγνώρισε τη λειτουργία του μαγνήτη από τον οποίο δεν μπορείς ν' αφαιρέσεις τον έναν πόλο και να συνεχίζεις να έχεις μαγνήτη. Αν κι έκανε παρέα με τον Bruno Bauer τον κατηγόρησε ότι δεν κατάλαβε τον μεγάλο δάσκαλο και ότι τον χρησιμοποιούσε ως “ψόφιο σκυλί”, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο ίδιος συμφωνούσε με τον Hegel, το αντίθετο μάλιστα: θεωρεί ότι ένα κοινωνικό σύστημα έχει να διαλέξει ανάμεσα σε πολλούς δρόμους για τη μελλοντική του μορφή. Το τι τελικά θα επιλέξει εξαρτάται από τις “ιστορικές συνθήκες”, από το “ιστορικό περιβάλλον” μέσα στο οποίο αναπτύσσεται αυτό το σύστημα.

 

Ο Λένιν, με τη σειρά του, ως αριστερός νεοχεγκελιανός υποστήριζε ότι: “...Οι δύο βασικές -ή οι δύο πιθανές; ή οι δύο παρατηρούμενες- αντιλήψεις ανάπτυξης είναι: η ανάπτυξη σαν μείωση και αύξηση, σαν επανάληψη και η ανάπτυξη σαν ενότητα των αντιθέσεων -η διχοτόμηση του ενιαίου σε αλληλοαποκλειόμενες αντιθέσεις και η αμοιβαία τους σχέση... η ενότητα- η σύμπτωση, ταυτότητα, συνισταμένη -των αντιθέσεων είναι συμβατική, προσωρινή, παροδική, σχετική.

 

Η πάλη των αλληλοαποκλειόμενων αντιθέσεων είναι απόλυτη όπως απόλυτη είναι η ανάπτυξη, η κίνηση...” -βλ: “Φιλοσοφικά Τετράδια” τ.29 σελ 317-

 

Σε πιο ολοκληρωμένη μορφή η κριτική του Μαρξ και στις δύο γραμμές “...Αλλά στα πλαίσια της αστικής κοινωνίας, της κοινωνίας που βασίζεται στην ανταλλακτική αξία, παράγοντας συναλλακτικές όσο και παραγωγικές σχέσεις που αποτελούν άλλες τόσες νάρκες για να την ανατινάξουν.

 

-Μια μάζα από αντιθετικές μορφές της κοινωνικής Ενότητας, που ωστόσο ο αντιθετικός τους χαρακτήρας δεν μπορεί ποτέ να σπάσει με κάποιαν αθόρυβη μεταμόρφωση (κριτική στον Χέγκελ).

 

Από την άλλη μεριά, αν στην κοινωνία έτσι όπως είναι σήμερα δεν βρίσκαμε κρυμμένους τους υλικούς όρους παραγωγής και τις αντίστοιχές τους συναλλακτικές σχέσεις για μια αταξική κοινωνία, τότε όλες οι απόπειρες για ανατροπή θα ήταν ένας δονκιχωτισμός (κριτική προς αριστερούς νεοχεγκελιανούς): Μπάουερ και Λένιν ασφαλώς)...” -βλ: “Grundrisse” σελ111-

 

Από πού και έως πού “Μαρξισμός-Λενινισμός”;

 

Τόση διαστρέβλωση για μια λάθος “...βασική αντίθεση ανάμεσα στο Κεφάλαιο και την Εργασία...” (“Δεύτερο Κείμενο” Θ-1);