Είκοσι δύο χρόνια μετά την απαλλοτρίωσή του, παραδόθηκε το βράδυ της Τρίτης 1 Σεπτεμβρίου του 2026 στην κοινωνία της Καβάλας το Οικόπεδο Κρέη για τους παλιούς Καβαλιώτες, η Πύλη 12 για την αρχαιολογική κοινότητα, το Kavala Urban Center για τον Δήμο Καβάλας.
γράφει η
Κάτια Γιαννουκάκου
Πρόκειται για έναν ιστορικό χώρο στην οδό Λάμπρου Κατσώνη 2, που συνδέει το χθες με το σήμερα. Μεταμορφώθηκε από εμπορικό επίκεντρο των αρχών του περασμένου αιώνα σε έναν σύγχρονο, προστατευμένο χώρο πολιτισμού.
Η εμπορική ζωή και η οικογένεια Κρέη
Για τουλάχιστον πέντε με έξι δεκαετίες κατά τον 20ό αιώνα, ο χώρος γύρω από τις Καμάρες έσφυζε από ζωή. Στη συγκεκριμένη ιδιοκτησία χτυπούσε ένα σημαντικό κομμάτι της αγοραίας και παραγωγικής δραστηριότητας της πόλης.
Εκεί λειτουργούσαν καταστήματα βυρσοδεψίας, οι περίφημοι μύλοι Σιμιτσή, εργαστήρια χειροτεχνίας και μικροβιοτεχνίας, καθώς και επιχειρήσεις όπως αυτή του αείμνηστου Σταύρου Κολοζώφ.
Μέρος της έκτασης ανήκε στην ελληνικής καταγωγής οικογένεια Κρέη την οποία παλαιότερες φήμες ήθελαν να έχει αυστριακές ρίζες, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Μάλιστα, η οικογένεια είχε ενεργή παρουσία στα κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα της εποχής, με συμμετοχή σε ιστορικά σωματεία της πόλης, όπως ο «Άγιος Νέστωρ».
Η απαλλοτρίωση του 2004 και η αποκάλυψη της Πύλης 12
Η σύγχρονη ιστορία του χώρου ξεκινά το 2004, όταν το οικόπεδο απαλλοτριώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Στόχος ήταν η διάσωση και ανάδειξη του μοναδικού σωζόμενου τμήματος του τείχους που προστάτευε την Κάτω Πόλη της Καβάλας.
Κατά την πρώτη φάση των εργασιών (με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2007-2013), ήρθε στο φως ένα σπουδαίο, άγνωστο μέχρι τότε στη βιβλιογραφία, εύρημα: μια παλαιά πύλη του τείχους. Βάσει της αρίθμησης που υπήρχε στο τελικό δημοσιευμένο σχέδιο των οχυρώσεων της Καβάλας, το εύρημα βαφτίστηκε «Πύλη 12». Η πύλη αυτή καλυπτόταν αρχικά από μια εντυπωσιακή πλίνθινη καμάρα, το άνοιγμα της οποίας είχε σφραγιστεί τα νεότερα χρόνια από σύγχρονη τοιχοποιία, «κρύβοντας» το μνημείο.
Η αρχιτεκτονική αποκατάσταση και η μορφή του Kavala Urban Center
Η αποκατάσταση της Πύλης 12 ολοκληρώθηκε κατά τη δεύτερη φάση του έργου (ΕΣΠΑ 2014-2020). Οι αρχαιολόγοι και οι συντηρητές της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας προχώρησαν σε βαθιά αρμολογήματα με χρήση συμβατών υλικών και σε ενέματα για τη στατική επάρκεια των φθαρμένων τμημάτων του τείχους.
Η πλίνθινη καμάρα αποκαταστάθηκε με βάση τα λιγοστά τμήματά της που σώζονταν κάτω από τις νεότερες παρεμβάσεις. Με απόλυτο σεβασμό στην ιστορικότητα του μνημείου, η εξωτερική της όψη –εκείνη που «κοιτούσε» εκτός των τειχών της πόλης– επιλέχθηκε συνειδητά να αφεθεί ημιτελής, καθώς δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για την ακριβή αρχική της μορφή.
Ο περιβάλλον χώρος, ο οποίος παρουσίαζε έντονη υψομετρική διαφορά, διαμορφώθηκε σε κλιμακωτά επίπεδα. Χρησιμοποιήθηκαν φυσικοί λίθοι και χαμηλά τοιχία αντιστήριξης για να δημιουργηθεί ένας φιλικός, υπαίθριος χώρος (το νέο Kavala Urban Center).
Πλέον, η Πύλη 12 δεν είναι ένα αποκομμένο αρχαιολογικό εύρημα, αλλά ο συνδετικός κρίκος σε έναν ιστορικό άξονα που ξεκινά από το Μεσαιωνικό Υδραγωγείο (Καμάρες) και καταλήγει στο Φρούριο, παραδίδοντας στους Καβαλιώτες έναν πλήρως αναβαθμισμένο αστικό και πολιτιστικό πυρήνα.
