γράφει ο
Κώστας Παπακοσμάς
Ήταν ο Μάιος του 1962 όταν η Καβάλα ζούσε στους ρυθμούς ενός μεγάλου πολιτιστικού γεγονός. Η Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδος παρουσίαζε έργα της στην πόλη μας, σε συνεργασία με την Στέγη Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών.
Έργα ζωγραφικής των μεγαλύτερων ζωγράφων από καταβολής Ελληνικού κράτους ήρθαν στην Καβάλα, (Βολανάκης, Λύτρας, Χατζής (το εντυπωσιακό του έργο η “Απελευθέρωση της Καβάλας το 1913”, ήρθε στην πόλη) , Τσόκος , Τσαρούχης, Παρθένης, Γύζης κ.α.)
Για την έκθεση εκείνη είχε κυκλοφορήσει και ένας καλαίσθητος έντυπος οδηγός με φωτογραφίες των έργων αλλά και στοιχεία για τους ζωγράφους, με τίτλο «Έκθεσις έργων Εθνικής Πινακοθήκης της Ελλάδος (πρόλογος Μαρίνος Καλλιγάς) - Καβάλα : Σύνδεσμος Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών, 1962 - 12 σ. : εικ. εγχρ., 22 εκ.».
Στην Εθνική Πινακοθήκη βρίσκονται έργα που απεικονίζουν την Καβάλα όπως ο πίνακας του Κωνσταντίνου Παρθένη, που το 1904 φθάνει στην Καβάλα, γόνος αστικής οικογένειας σπούδασε ζωγραφική στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης. Το 1903 επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.
Πραγματοποίησε ταξίδια στην Καβάλα και την Κωνσταντινούπολη ενώ έως το 1907 έζησε στον Πόρο, όπου φιλοτέχνησε τις τοιχογραφίες του εκεί ναού του Αγίου Γεωργίου. Το 1908 φιλοτέχνησε τις αγιογραφίες του ναού του Αγίου Γεωργίου στο Κάιρο.
Εικόνες που φιλοτέχνησε υπάρχουν και στον Μητροπολιτικό Ναό Τιμίου Προδρόμου στην Καβάλα αλλά και στον Ιερό Ναό της Θεοτόκου στην Χωριστή.
Οι εικόνες της Καβάλας φιλοτεχνήθηκαν μετά το 1924 αφού τον συνέδεε φιλία με τον τότε Μητροπολίτη Φιλίππων Χρυσόστομο. Τα έργα του για την Καβάλα εικονίζουν την πόλη το 1907, από την συνοικία της Παναγίας. Ζωγράφησε ακόμα την πεδιάδα των Φιλίππων με φόντο το Παγγαίο αλλά και την Ιερά Μονή της Εικοσιφοίνισσας.
Ένας άλλος ζωγράφος που ζωγραφίζει την Καβάλα είναι ο Βασίλειος Χατζής (Καστοριά 1870-Αθήνα 1915 ) είχε σπουδάσει στη Σχολή των Τεχνών της Αθήνας, με καθηγητές του τον Νικηφόρο Λύτρα και Κωνσταντίνο Βολανάκη, στα χρόνια 1886-93. Πενήντα του έργα υπάρχουν στην Εθνική Πινακοθήκη από δωρεές κυρίως του Αλεξάνδρου Σούτζου και από τη Συλλογή Κουτλίδη.
Το 1912 τοποθετήθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό και αποθανατίζει τις μάχες στο Αιγαίο αλλά και τις απελευθερώσεις νησιών και πόλεων. Ένας τέτοιος πίνακας και αυτός της Απελευθέρωσης της Καβάλας τον Ιούνιο του 1913 βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη.
Ο Κωστής Σιμιτσής έγραψε σε παλαιότερη ανάρτηση ότι: “Ο Παρθένης φιλοτέχνησε και δύο εικόνες στο πλατύσκαλο μεταξύ ισογείου και πρώτου ορόφου στα γραφεία της Μητρόπολης Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου”.
O Λεόντιος Πετμεζάς έγραψε: “Σύμφωνα με μαρτυρίες ο εκδότης του περιοδικού ''Παναθήναια'' Κίμων Μιχαηλίδης σε τεύχος του 1904 δημοσίευσε το άρθρο “Κωνσταντίνος Παρθένης”, όπου αναφέρονταν σε δύο από τα έργα που ο δημιουργός ζωγράφισε στην διάρκεια ταξιδιού του στην Μακεδονία.
Πρόκειται για το «Τοπίο από την Καβάλα» και «Το Μοναστήρι της Εικοσιφοινίτσης». Το 1904 ο Παρθένης φιλοτέχνησε επίσης το έργο '' Πεδιάς των Φιλίππων''. Στην Μητρόπολη της Καβάλας υπήρχαν δύο εικόνες ανυπόγραφες , ο «Ανιστάμενος Χριστός» και «Ιδού ο Άνθρωπος» του Παρθένη που τις δώρισε στον φίλο του μητροπολίτη Χρυσόστομο Χατζησταύρου . Οι εικόνες παρέμειναν στην Μητρόπολη και όταν έφυγε ο μητροπολίτης Χρυσόστομος από την πόλη επειδή εκλέχτηκε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος το 1962” .
Ο Παρθένης είχε ισχυρούς δεσμούς με την πόλη μας. Μακάρι να υπάρξει κάποια ανάλογη πρωτοβουλία για παρουσίαση πινάκων ζωγραφικής του στην Καβάλα. Οι αίθουσες της “Μεγάλης Λέσχης” αλλά και το Κέντρο Πολιτισμού “ Λευτέρης Αθανασιάδης” που αναμένεται να λειτουργήσει σύντομα είναι μια .. χρυσή ευκαιρία. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με πίνακες του άλλου μας, μεγάλου ζωγράφου και Ακαδημαϊκού Ουμβέρτου Αργυρού που φιλοξενεί το Πολεμικό Μουσείο αλλά και πολλές ιδιωτικές συλλογές.
Στις φωτογραφίες στην ανακαινισμένη Εθνική Πινακοθήκη που τοποθετεί την Αθήνα στον αστερισμό των πρωτευουσών που φιλοξενούν μεγάλα μουσεία Τέχνης και η απόδοσή της στο ελληνικό και το διεθνές φιλότεχνο κοινό σηματοδότησε μια νέα εποχή για τα Πολιτιστικά δρόμενα στην Πατρίδα μας.
Ο πίνακας που αναφέρεται στην Απελευθέρωση της Καβάλας το 1913 του Β. Χατζή και είναι στην Εθνική Πινακοθήκη. Πίνακας ζωγραφικής του Κωνσταντίνου Παρθένη με θέμα την Καβάλα επίσης στην Πινακοθήκη.
