Μια ιστορική εκκρεμότητα δεκαετιών οδεύει προς τη λύση της, καθώς Ελλάδα και Βουλγαρία κατέληξαν σε συμφωνία για τον επαναπατρισμό 48 ανεκτίμητων εκκλησιαστικών κειμηλίων που είχαν αφαιρεθεί από την Ανατολική Μακεδονία κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1917).
Ως αμοιβαία κίνηση, η ελληνική πλευρά θα παραδώσει στη Σόφια τα οστά του Τσάρου Σαμουήλ. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί την απόλυτη δικαίωση για τον μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας Παύλο, ο οποίος είχε αφιερώσει τη ζωή του στον αγώνα για την επιστροφή αυτών των θησαυρών.
Τι προβλέπει το Μνημόνιο Κατανόησης
Η συμφωνία, που επικυρώθηκε από την Υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, και τον Βούλγαρο ομόλογό της, Εβτίμ Μίλοσεφ, προβλέπει την επιστροφή 48 κειμηλίων που μέχρι σήμερα φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας. Οι θησαυροί αυτοί θα επιστρέψουν στους φυσικούς τους χώρους: στην Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, καθώς και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Από την πλευρά της, η Ελλάδα θα παραδώσει τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους. Τα λείψανα αυτά είχαν ανακαλυφθεί το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στην Πρέσπα.
Το χρονοδιάγραμμα και η έκθεση στη Θεσσαλονίκη
Η επίσημη υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων θα πραγματοποιηθεί σε ανώτατο επίπεδο το Σάββατο 3 Οκτωβρίου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, παρουσία των πρωθυπουργών των δύο χωρών.
Τα 48 επαναπατρισθέντα κειμήλια θα εκτεθούν προσωρινά στο ίδιο μουσείο έως τις 5 Νοεμβρίου 2026. Μετά το πέρας της έκθεσης, θα παραδοθούν οριστικά στις Ιερές Μονές και τη Μητρόπολη προέλευσής τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δύο χώρες δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και επιστροφή και άλλων ιστορικών αντικειμένων στο μέλλον.
Η βαριά παρακαταθήκη του μακαριστού Μητροπολίτη Παύλου
Η σημερινή εξέλιξη φέρνει αναπόφευκτα στο προσκήνιο τον ανένδοτο αγώνα του αείμνηστου Μητροπολίτη Δράμας, Παύλου.
Ο μακαριστός ιεράρχης δεν σταμάτησε ποτέ να διεκδικεί την επιστροφή των κειμηλίων, καταγγέλλοντας συχνά την αδράνεια. «Τα κλαπέντα κειμήλια της Εικοσιφοίνισσας πονούν την τοπική μας Εκκλησία», δήλωνε χαρακτηριστικά, υπενθυμίζοντας διαρκώς το χρέος της ιστορικής αποκατάστασης, όπως είχε πράξει και το 2016 με την εμβληματική του ομιλία στη Βουλή των Ελλήνων.
Η επιμονή του είχε ήδη φέρει ένα πρώτο, μεγάλο αποτέλεσμα το 2022, όταν είχε επιστρέψει από τη Βουλγαρία ένα σπάνιο χειρόγραφο Ευαγγέλιο του 10ου αιώνα, το οποίο επίσης είχε κλαπεί από την Εικοσιφοίνισσα. Η μαζική επιστροφή αυτών των 48 κειμηλίων σήμερα, ολοκληρώνει ένα μεγάλο μέρος του οράματός του.
